Od 7 lipca 2025 roku Polska wprowadziła tymczasowe kontrole graniczne na granicach z Niemcami i Litwą. Mają one obowiązywać przez 30 dni, czyli do 5 sierpnia, jednak już teraz wszystko wskazuje na to, że zostaną one przedłużone. Posunięcie to, uzasadnione względami bezpieczeństwa oraz koniecznością odpowiedzi na presję migracyjną, wywołało liczne komentarze zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Polska staje tym samym przed wyzwaniem: pogodzenia zasad strefy Schengen z rosnącymi zagrożeniami o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. 

Jak podkreślił premier Donald Tusk  decyzja o przywróceniu kontroli była "konieczna, realistyczna i proporcjonalna do skali zagrożeń". Natomiast minister spraw wewnętrznych Tomasz Siemoniak zaznaczył, że kontrola „nie ma charakteru represyjnego”, a jej celem jest przeciwdziałanie przemytowi ludzi oraz poprawa skuteczności w wykrywaniu nielegalnych kanałów migracyjnych. Wśród głównych przyczyny, wskazywanych przez stronę rządową wymienia się:

1. Presję migracyjną ze strony Białorusi i Rosji, zorganizowaną w sposób hybrydowy i wymierzoną m.in. w Litwę oraz wschodnią flankę UE.

2. Jednostronne działania Niemiec, które w ostatnich miesiącach zaostrzyły politykę migracyjną i rozpoczęły systematyczne odsyłanie migrantów do Polski, głównie przez przejścia graniczne w Brandenburgii i Meklemburgii.

3. Potrzebę zapewnienia symetrii politycznej i operacyjnej, aby Polska nie stała się „buforem” niekontrolowanego ruchu migracyjnego na wschodniej granicy Unii.

Przywrócenie kontroli nie oznacza fizycznego zamknięcia granic. Obejmuje ono 52 przejścia graniczne z Niemcami (zarówno drogowe, kolejowe, jak i piesze), 13 przejść granicznych z Litwą, a na nich działania prowadzone przez Straż Graniczną, Policję i Żandarmerię Wojskową, wyrywkowe kontrole skoncentrowane na pojazdach busowych, autach z przyciemnianymi szybami, transportach międzynarodowych, dodatkowe punkty kontroli mobilnej w promieniu 15–30 km od linii granicznej. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych informuje, że ruch osobowy przebiega płynnie, a działania nie są uciążliwe dla obywateli UE, kierowców ciężarówek ani podróżnych z paszportem biometrycznym.